महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च व तंत्र शिक्षण विभागामार्फत “डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजना” राबवली जाते. ग्रामीण भागातील, अल्पभूधारक शेतकरी तसेच नोंदणीकृत मजुरांच्या पाल्यांना उच्च व व्यावसायिक शिक्षण घेताना शहरात राहण्याचा व वसतिगृहाचा खर्च परवडत नाही. अशा आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील (EWS/Open/SEBC) विद्यार्थ्यांना आर्थिक मदत देऊन त्यांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट
- आर्थिक परिस्थितीमुळे उच्च शिक्षणापासून वंचित राहणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मदत करणे.
- शहरांमध्ये राहून व्यावसायिक (Professional) व तंत्रशिक्षण (Technical) घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा वसतिगृह आणि भोजनाचा (Living & Boarding) खर्च हलका करणे.
योजनेअंतर्गत मिळणारा लाभ (आर्थिक सहाय्य)
भत्त्याची रक्कम ही विद्यार्थ्यांच्या पालकांचे उत्पन्न, व्यवसाय आणि शिक्षण घेत असलेल्या शहराच्या भौगोलिक क्षेत्रावर आधारित ठरवली जाते:
| वर्गवारी / गट | MMRDA / PMRDA / छत्रपती संभाजीनगर / नागपूर शहर | इतर जिल्हा / तालुका क्षेत्र |
| १. अल्पभूधारक शेतकरी व नोंदणीकृत मजुरांची मुले | ₹३०,००० / वर्ष (१० महिने) | ₹२०,००० / वर्ष (१० महिने) |
| २. इतर विद्यार्थी (वार्षिक उत्पन्न रु. ८ लाखांपर्यंत) | ₹१०,००० / वर्ष (१० महिने) | ₹८,००० / वर्ष (१० महिने) |
(टीप: ही रक्कम थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) द्वारे विद्यार्थ्याच्या आधार-लिंक असलेल्या बँक खात्यात जमा केली जाते.)
योजनेसाठी पात्रता आणि अटी
- रहिवास: अर्जदार विद्यार्थी महाराष्ट्र राज्याचा मूळ रहिवासी (Domicile) असणे आवश्यक आहे.
- प्रवेश प्रक्रिया: विद्यार्थ्याने केंद्रीकृत प्रवेश प्रक्रियेद्वारे (CAP Round) शासकीय, अनुदानित किंवा विनाअनुदानित महाविद्यालयात व्यावसायिक/तांत्रिक अभ्यासक्रमासाठी (Degree/Diploma) प्रवेश घेतलेला असावा. (खाजगी अभिमत/स्वयंअर्थसहाय्यित विद्यापीठे वगळून).
- उत्पन्न मर्यादा: कुटुंबाचे सर्व मार्गांनी मिळणारे वार्षिक उत्पन्न रु. ८ लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
- रहाण्याची सोय: विद्यार्थी शासकीय/खाजगी वसतिगृहात, पेइंग गेस्ट (PG) म्हणून किंवा भाड्याने खोली घेऊन राहणारा असणे अनिवार्य आहे. (स्वतःच्या किंवा मूळ गावी/शहरात शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना हा लाभ मिळत नाही).
- उपस्थिती व गॅप: मागील सत्रात किमान ५०% उपस्थिती असणे आवश्यक आहे. तसेच अभ्यासक्रमादरम्यान २ किंवा अधिक वर्षांचा गॅप (Gap) नसावा.
- कुटुंब मर्यादा: या योजनेचा लाभ एका कुटुंबातील जास्तीत जास्त २ अपत्यांनाच घेता येतो.
आवश्यक कागदपत्रे
- १. महाराष्ट्र राज्याचे अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile Certificate)
- २. उत्पन्न दाखला (सक्षम प्राधिकरणाने दिलेला – तहसीलदार)
- ३. अल्पभूधारक शेतकरी दाखला किंवा नोंदणीकृत मजूर प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
- ४. CAP Allotment Letter (केंद्रीकृत प्रवेश प्रक्रियेचे प्रवेश पत्र)
- ५. शैक्षणिक कागदपत्रे: १० वी, १२ वी व मागील वर्षाची गुणपत्रिका (Marksheet)
- ६. वसतिगृह किंवा खोली भाड्याने राहिल्याची पावती / करारनामा (Hostel Receipt / Rent Agreement)
- ७. कॉलेजचे बोनाफाईड व हजेरी प्रमाणपत्र (Attendance Certificate – किमान ५०%)
- ८. आधार कार्ड (बँक खात्याशी जोडलेले)
- ९. कुटुंबात २ पेक्षा जास्त लाभार्थी नसल्याचे स्व-घोषणापत्र (Self Declaration)
ऑनलाइन अर्ज करण्याची प्रक्रिया (How to Apply)
- १. MahaDBT पोर्टलवर जा: महाराष्ट्राच्या अधिकृत MahaDBT (mahadbt.maharashtra.gov.in) संकेतस्थळाला भेट द्या.
- २. नवीन नोंदणी: ‘New Applicant Registration’ वर क्लिक करून आपली नोंदणी करा आणि लॉगिन आयडी व पासवर्ड तयार करा.
- ३. विभाग निवडा: ‘Post-Matric Scholarship’ विभागात जाऊन ‘Department of Technical Education’ किंवा संबंधित विभाग निवडा.
- ४. योजना निवडा: ‘Dr. Panjabrao Deshmukh Vasatigruh Nirvah Bhatta Yojna’ ही योजना निवडा.
- ५. माहिती भरा व कागदपत्रे अपलोड करा: वैयक्तिक माहिती, शैक्षणिक तपशील, वसतिगृह/भाड्याचा तपशील भरा आणि सर्व आवश्यक कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा.
- ६. अर्ज सबमिट करा: भरलेली माहिती तपासून अर्ज सबमिट करा आणि अर्जाची प्रिंट काढून कॉलेजमध्ये जमा करण्यासाठी जपून ठेवा.