महाराष्ट्र शासनाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागाने राज्यातील सर्व जिल्हा परिषदांमधील सरळसेवेच्या २९ संवर्गांतील मंजूर, भरलेली आणि रिक्त पदांची अधिकृत आकडेवारी जाहीर केली आहे. १ ऑक्टोबर २०२६ अखेरच्या उपलब्ध आकडेवारीनुसार (जी ४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध करण्यात आली), राज्यातील जिल्हा परिषदांमध्ये तब्बल १५,६२६ पदे रिक्त असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
या लेखात या रिक्त पदांचा संवर्गनिहाय तपशील, संभाव्य पात्रता आणि भरती जाहिरातीबाबतची सद्यस्थिती दिली आहे.
१. रिक्त पदांचा एकूण आढावा (नोव्हेंबर २०२६ अपडेट)
ग्रामविकास विभागाच्या प्रसिद्ध केलेल्या दस्तऐवजानुसार राज्यातील सर्व जिल्हा परिषदांमधील पदस्थिती खालीलप्रमाणे आहे:
| तपशील | संख्या |
| एकूण मंजूर पदे | ७०,७९५ |
| सध्या कार्यरत / भरलेली पदे | ५५,१६९ |
| एकूण रिक्त पदे | १५,६२६ |
| समाविष्ट संवर्ग (Cadres) | २९ संवर्ग |
महत्त्वाची स्पष्टता: शासनाने प्रसिद्ध केलेली ही आकडेवारी १ ऑक्टोबर २०२६ अखेरच्या रिक्त पदांची प्रशासकीय माहिती (Vacancy Status) आहे. ही अद्याप प्रत्यक्ष भरतीची जाहिरात नसून, आगामी मेगाभरतीसाठी रिक्त पदांचा आढावा घेण्याची प्रक्रिया आहे.
२. प्रमुख संवर्गनिहाय रिक्त पदांचा तपशील
२९ संवर्गांपैकी सर्वाधिक रिक्त पदे आरोग्य, ग्रामपंचायत आणि पशुसंवर्धन विभागात आहेत. प्रमुख पदांची रिक्त संख्या खालीलप्रमाणे आहे:
- आरोग्य सेविका (महिला): ८,६९५ पदे
- ग्रामपंचायत अधिकारी (ग्रामसेवक): ३,१५२ पदे
- पशुधन पर्यवेक्षक: १,०३८ पदे
- आरोग्य सेवक (पुरुष): ६२९ पदे
- स्थापत्य अभियांत्रिकी सहाय्यक: ५३७ पदे
- औषध निर्माण अधिकारी (Pharmacist): २२९ पदे
- विस्तार अधिकारी (शिक्षण – वर्ग ३ श्रेणी २): ११० पदे
- आरोग्य पर्यवेक्षक: ५९ पदे
- विस्तार अधिकारी (पंचायत): १८ पदे
- विस्तार अधिकारी (सांख्यिकी): १४ पदे
(उर्वरित जागांमध्ये कनिष्ठ अभियंता, प्रयोगशाळा तंत्रज्ञ, कनिष्ठ लेखाधिकारी, वरिष्ठ सहाय्यक, लघुलेखक आणि इतर तांत्रिक संवर्गांचा समावेश आहे.)
३. संभाव्य शैक्षणिक पात्रता आणि वयोमर्यादा
नवीन भरतीची अधिकृत जाहिरात प्रसिद्ध झाल्यावर अंतिम निकष स्पष्ट होतील, परंतु जिल्हा परिषदेच्या प्रचलित सेवाप्रवेश नियमांनुसार पात्रता खालीलप्रमाणे असते:
- शैक्षणिक पात्रता:
- आरोग्य सेवक / सेविका: १० वी किंवा १२ वी उत्तीर्ण (विज्ञान विषयासह) व संबंधित एएनएम (ANM) / एमपीडब्ल्यू (MPW) कोर्स.
- ग्रामपंचायत अधिकारी: मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदवी किंवा १२ वी (किमान ६०% गुण) / कृषी पदविका.
- कनिष्ठ अभियंता / स्थापत्य सहाय्यक: संबंधित अभियांत्रिकी शाखेतील पदविका (Diploma) किंवा पदवी (Degree).
- औषध निर्माण अधिकारी: डी. फार्मसी (D.Pharm) किंवा बी. फार्मसी (B.Pharm) व महाराष्ट्र फार्मसी कौन्सिल नोंदणी.
- लिपिक / लेखा संवर्ग: पदवी व मराठी/इंग्रजी टंकलेखन प्रमाणपत्र (MS-CIT अनिवार्य).
- वयोमर्यादा: खुला प्रवर्गासाठी १८ ते ३८ वर्षे आणि मागासवर्गीय उमेदवारांसाठी १८ ते ४३ वर्षे (शासन नियमानुसार दिव्यांग, माजी सैनिक व खेळाडूंना अतिरिक्त सवलत लागू राहते).
४. निवड प्रक्रिया आणि परीक्षा स्वरूप
महाराष्ट्र शासनाच्या धोरणानुसार जिल्हा परिषद सरळसेवा भरती परीक्षा IBPS या संस्थेमार्फत संगणकीय पद्धतीने (CBT – Online Exam) घेतली जाते.
- परीक्षेचे विषय: मराठी व्याकरण, इंग्रजी व्याकरण, सामान्य ज्ञान (GK), बौद्धिक चाचणी व अंकगणित आणि संबंधित पदाचा तांत्रिक अभ्यासक्रम.
- निवड ही पूर्णपणे ऑनलाइन परीक्षेतील गुणांच्या आधारे (गुणवत्ता यादीनुसार) आणि कागदपत्र पडताळणीनंतर केली जाते.
५. उमेदवारांसाठी महत्त्वाच्या सूचना
- १. अधिकृत जाहिरातीची प्रतीक्षा: सध्या केवळ १५,६२६ रिक्त पदांची आकडेवारी जाहीर झाली आहे. अर्ज भरण्याच्या तारखा आणि जिल्हा निहाय बिंदुनामावली (Roster) जाहीर झाल्यावर ग्रामविकास विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर (rdd.maharashtra.gov.in) स्वतंत्र जाहिरात प्रसिद्ध होईल.
- २. कागदपत्रांची तयारी: अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile), जात प्रमाणपत्र, नॉन-क्रिमीलेअर (चालू आर्थिक वर्षाचे), EWS प्रमाणपत्र, MS-CIT आणि शैक्षणिक कागदपत्रे आत्ताच अद्ययावत करून ठेवावीत.
- ३. अफवांपासून सावध राहा: अधिकृत जाहिरात प्रसिद्ध होईपर्यंत कोणत्याही अनधिकृत लिंकवर अर्ज किंवा शुल्क भरू नये.
महाराष्ट्र शासनाच्या ग्रामविकास व पंचायत राज विभागातंतर्गत जिल्हा परिषदांमधील २९ संवर्गांची अधिकृत आकडेवारी व प्रचलित सेवाप्रवेश नियमांनुसार (Service Rules) प्रत्येक संवर्गाची सविस्तर शैक्षणिक पात्रता आणि वेतनश्रेणी (Pay Scale / S-Grade) खालीलप्रमाणे आहे:
१. आरोग्य व वैद्यकीय संवर्ग (Health & Medical Cadres)
- १. आरोग्य सेविका (महिला)
- वेतनश्रेणी: S-8 (रु. २५,५०० – ८१,१००) किंवा प्रचलित नियमानुसार.
- शैक्षणिक पात्रता: माध्यमिक शाळा प्रमाणपत्र परीक्षा (१० वी) उत्तीर्ण आणि महाराष्ट्र नर्सिंग कौन्सिलकडे नोंदणीकृत ANM (Auxiliary Nurse Midwife) कोर्स पूर्ण.
- २. आरोग्य सेवक (पुरुष)
- वेतनश्रेणी: S-6 (रु. १९,९०० – ६३,२००) किंवा संबंधित वेतनश्रेणी.
- शैक्षणिक पात्रता: १० वी किंवा १२ वी उत्तीर्ण (विज्ञान शाखा प्राधान्य) आणि बहुद्देशीय आरोग्य कार्यकर्ता (MPW) प्रशिक्षण अभ्यासक्रम उत्तीर्ण.
- ३. औषध निर्माण अधिकारी (Pharmacist)
- वेतनश्रेणी: S-8 (रु. २५,५०० – ८१,१००) किंवा प्रचलितश्रेणी.
- शैक्षणिक पात्रता: भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र व जीवशास्त्र/गणित या विषयांसह HSC उत्तीर्ण आणि D.Pharm (डिप्लोमा इन फार्मसी) किंवा B.Pharm पदवी, तसेच महाराष्ट्र राज्याचे वैध फार्मसी कौन्सिल नोंदणी प्रमाणपत्र.
- ४. आरोग्य पर्यवेक्षक (Health Supervisor)
- वेतनश्रेणी: S-10 (रु. २९,२०० – ९२,३००).
- शैक्षणिक पात्रता: विज्ञान शाखेची पदवी (B.Sc.) आणि आरोग्य सहाय्यक प्रशिक्षण अभ्यासक्रम पूर्ण किंवा संबंधित क्षेत्रातील अनुभवासह अर्हता.
- ५. प्रयोगशाळा तंत्रज्ञ (Laboratory Technician)
- वेतनश्रेणी: S-8 (रु. २५,५०० – ८१,१००).
- शैक्षणिक पात्रता: विज्ञान शाखेत पदवी (B.Sc. in Chemistry / Microbiology / Zoology) आणि वैद्यकीय प्रयोगशाळा तंत्रज्ञ पदविका (DMLT) किंवा संबंधित शासकीय मान्यताप्राप्त कोर्स.
२. ग्रामविकास व महसूल संवर्ग (Gram Vikas Cadres)
- ६. ग्रामपंचायत अधिकारी / ग्रामसेवक
- वेतनश्रेणी: S-8 (रु. २५,५०० – ८१,१००).
- शैक्षणिक पात्रता: मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदवी किंवा उच्च माध्यमिक शाळा प्रमाणपत्र (१२ वी) किमान ६०% गुणांसह उत्तीर्ण किंवा कृषी पदविका (Agriculture Diploma) / समाजकार्य पदवी.
- ७. विस्तार अधिकारी (पंचायत)
- वेतनश्रेणी: S-14 (रु. ३८,६०० – १,२२,८००) किंवा पदोन्नती/सरळसेवेची प्रचलित श्रेणी.
- शैक्षणिक पात्रता: मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदवी (पदव्युत्तर पदवी धारकांना प्राधान्य).
- ८. विस्तार अधिकारी (सांख्यिकी)
- वेतनश्रेणी: S-14 (रु. ३८,६०० – १,२२,८००).
- शैक्षणिक पात्रता: अर्थशास्त्र, गणित, वाणिज्य किंवा सांख्यिकी या विषयांपैकी एका विषयासह पदवी.
- ९. कनिष्ठ लेखाधिकारी / कनिष्ठ लेखापाल
- वेतनश्रेणी: S-10 (रु. २९,२०० – ९२,३००) किंवा S-8.
- शैक्षणिक पात्रता: वाणिज्य शाखेची पदवी (B.Com) किंवा अर्थशास्त्र/गणित पदवीसह अनुभव.
३. अभियांत्रिकी व तांत्रिक संवर्ग (Engineering & Technical Cadres)
- १०. स्थापत्य अभियांत्रिकी सहाय्यक (Civil Engineering Assistant – CEA)
- वेतनश्रेणी: S-8 (रु. २५,५०० – ८१,१००).
- शैक्षणिक पात्रता: १० वी उत्तीर्ण आणि शासकीय मान्यताप्राप्त संस्थेची स्थापत्य अभियांत्रिकी मधील पदविका (Civil Engineering Diploma) किंवा ITI (Draftsman Civil / Construction).
- ११. कनिष्ठ अभियंता (स्थापत्य / यांत्रिकी – Civil / Mechanical)
- वेतनश्रेणी: S-14 (रु. ३८,६०० – १,२२,८००).
- शैक्षणिक पात्रता: स्थापत्य किंवा संबंधित अभियांत्रिकी शाखेची पदवी (B.E./B.Tech) अथवा पदविका (Diploma in Civil Engineering).
- १२. लघुकुटीर उद्योग निरीक्षक / कनिष्ठ अभियंता (विद्युत)
- वेतनश्रेणी: S-10 किंवा संबंधित श्रेणी.
- शैक्षणिक पात्रता: संबंधित तांत्रिक शाखेतील पदविका किंवा पदवी.
४. पशुसंवर्धन व कृषी संवर्ग (Animal Husbandry & Agriculture)
- १३. पशुधन पर्यवेक्षक (Livestock Supervisor)
- वेतनश्रेणी: S-8 (रु. २५,५०० – ८१,१००).
- शैक्षणिक पात्रता: १० वी/१२ वी उत्तीर्ण आणि पदवीपूर्व पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय पदविका (LDO – Livestock Development Officer Diploma) किंवा समकक्षा.
- १४. कृषी अधिकारी / कृषी पर्यवेक्षक
- वेतनश्रेणी: S-10 / S-8.
- शैक्षणिक पात्रता: कृषी पदविका (Agriculture Diploma) किंवा कृषी पदवी (B.Sc. Agriculture).
५. शिक्षण संवर्ग (Education Cadres)
- १५. विस्तार अधिकारी (शिक्षण – वर्ग ३ श्रेणी २)
- वेतनश्रेणी: S-14 (रु. ३८,६०० – १,२२,८००).
- शैक्षणिक पात्रता: मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदवी आणि B.Ed. किंवा D.Ed. सह अध्यापनाचा अनुभव व सेवाप्रवेश नियमांनुसार पात्रता.
- १६. उच्च प्राथमिक / माध्यमिक शिक्षक (TETपात्र)
- वेतनश्रेणी: S-10/S-13.
- शैक्षणिक पात्रता: D.Ed. / B.Ed. आणि शिक्षक पात्रता परीक्षा (TET / CTET) उत्तीर्ण.
६. इतर प्रशासकीय, लिपिक व वर्ग-३ संवर्ग (Administrative & Clerical Cadres)
- १७. कनिष्ठ सहाय्यक (लिपिक-टंकलेखक)
- वेतनश्रेणी: S-6 (रु. १९,९०० – ६३,२००).
- शैक्षणिक पात्रता: पदवी उत्तीर्ण, मराठी टंकलेखक ३० श.प्र.मि. आणि इंग्रजी ४० श.प्र.मि. गती, तसेच शासनाचे MS-CIT किंवा समकक्षा संगणक पात्रता प्रमाणपत्र.
- १८. कनिष्ठ सहाय्यक (लेखा)
- वेतनश्रेणी: S-6 किंवा S-8.
- शैक्षणिक पात्रता: वाणिज्य पदवी (B.Com) आणि टंकलेखन व संगणक प्रमाणपत्र.
- १९. वरिष्ठ सहाय्यक (लिपिक)
- वेतनश्रेणी: S-8 (रु. २५,५०० – ८१,१००).
- शैक्षणिक पात्रता: पदवी उत्तीर्ण व खात्यांतर्गत अनुभव किंवा प्रचलित सेवाप्रवेश नियमांनुसार.
- २०. वरिष्ठ सहाय्यक (लेखा)
- वेतनश्रेणी: S-8.
- शैक्षणिक पात्रता: पदवी (विशेषतः वाणिज्य) आणि संबंधित लेखा खात्याचा अनुभव.
- २१. लघुलेखक (निम्न श्रेणी / उच्च श्रेणी)
- वेतनश्रेणी: S-14 / S-15.
- शैक्षणिक पात्रता: माध्यमिक परीक्षा उत्तीर्ण, लघुलेखनाची उच्च गती (संचलनानुसार) आणि टंकलेखन प्रमाणपत्र.
- २२. जोडारी (Carpenter) /प्लंबर / पेंटर / मेकॅनिक
- वेतनश्रेणी: S-6.
- शैक्षणिक पात्रता: ITI संबंधित ट्रेडमधील प्रमाणपत्र.
- २३. प्रयोगशाळा सहाय्यक (Laboratory Assistant)
- वेतनश्रेणी: S-6.
- शैक्षणिक पात्रता: विज्ञान शाखेसह १२ वी उत्तीर्ण.
- २४. सांख्यिकी सहाय्यक
- वेतनश्रेणी: S-8.
- शैक्षणिक पात्रता: सांख्यिकी, गणित किंवा अर्थशास्त्र विषयासह पदवी.
- २५. पठाण / कनिष्ठ मुकादाम व इतर तांत्रिक पदे
- वेतनश्रेणी व पात्रता: पदाच्या स्वरूपानुसार १० वी/१२ वी किंवा ITI उत्तीर्ण.
- २६ ते २९. इतर तांत्रिक व अकृषी संवर्ग (उदा. कनिष्ठ सर्वेक्षक,वास्तूशिल्प सहाय्यक,रेशीम सहाय्यक इत्यादी)
- वेतनश्रेणी: संबंधित संवर्गाच्या नियमांनुसार S-6 ते S-10 च्या अंतर्गत.
- शैक्षणिक पात्रता: संबंधित पदविका किंवा आयटीआय (ITI) पदविका.
टीप: वरील सर्व पदांसाठी मराठी भाषेचे ज्ञान आणि अर्जाच्या अंतिम मुदतीपर्यंत आवश्यक असणारी शैक्षणिक व तांत्रिक अर्हता (Qualifications) पूर्ण करणे बंधनकारक असते. तसेच शासनाच्या नियमानुसार सर्व पदांसाठी संगणक हाताळणीचे MS-CIT प्रमाणपत्र किंवा समकक्षा अनिवार्य असते.
महाराष्ट्र जिल्हा परिषद (ZP) सरळसेवा भरती प्रक्रियेमध्ये ऑनलाईन अर्ज करताना तसेच लेखी परीक्षेनंतर होणाऱ्या कागदपत्र पडताळणीच्या (Document Verification) वेळी कोणकोणती कागदपत्रे लागतात, याची सविस्तर चेकलिस्ट खालीलप्रमाणे आहे:
१. ओळख व वयाचा पुरावा (Identity & Age Proof)
- ओळखपत्र (Identity Proof): आधार कार्ड, पॅन कार्ड, मतदान ओळखपत्र, पारपत्र (Passport) किंवा ड्रायव्हिंग लायसन्स यांपैकी कोणतेही एक मूळ आणि छायाप्रत.
- वयाचा पुरावा: १० वी (SSC) चे गुणपत्रक किंवा शाळा सोडल्याचा दाखला (Leaving Certificate – LC), ज्यावर जन्म तारीख स्पष्ट नमूद असावी.
२. शैक्षणिक अर्हता प्रमाणपत्रे (Educational Qualifications)
- दहावी व बारावीची प्रमाणपत्रे: दहावी आणि बारावीचे गुणपत्रक (Marksheets) व उत्तीर्ण प्रमाणपत्र (Passing Certificate).
- पदवी / पदविका (Degree / Diploma): तुम्ही ज्या पदासाठी अर्ज केला आहे, त्या पदासाठी आवश्यक असणारी शैक्षणिक अर्हता जसे की, पदवीची सर्व सत्रे/वर्ष्यांचे गुणपत्रक (Marksheets) आणि पदवी प्रमाणपत्र (Degree Certificate) / पदविका (Diploma).
- तांत्रिक पात्रता (Technical Qualifications): काही तांत्रिक पदांसाठी (उदा. आरोग्य विभाग, स्थापत्य सहाय्यक, औषध निर्माण अधिकारी इ.) लागणारे संबंधित कौन्सिलचे नोंदणी प्रमाणपत्र (Registration Certificate) किंवा आयटीआय (ITI) / डी.फार्मसी / बी.फार्मसी प्रमाणपत्र.
३. संगणक व टंकलेखन पात्रता (Computer & Typing Qualifications)
- संगणक अर्हता: शासनाची मान्यता असलेले MS-CIT प्रमाणपत्र किंवा समकक्षा (जसे की G-CAT, DOEACC इ.) संगणक पात्रता परीक्षा उत्तीर्ण प्रमाणपत्र.
- टंकलेखन प्रमाणपत्र (लागू असल्यास): लिपिक-टंकलेखक किंवा संवर्गानुसार आवश्यक मराठी (३० श.प्र.मि.) व इंग्रजी (४० श.प्र.मि.) टंकलेखन परीक्षा उत्तीर्ण प्रमाणपत्र.
४. आरक्षणाशी संबंधित कागदपत्रे (Reservation Documents)
- जात प्रमाणपत्र (Caste Certificate): मागासवर्गीय प्रवर्गातील उमेदवारांसाठी सक्षम प्राधिकाऱ्याने (उपविभागीय अधिकारी / तहसीलदार) दिलेले वैध जात प्रमाणपत्र.
- जात वैधता प्रमाणपत्र (Caste Validity Certificate): निवड झालेल्या किंवा पदभरती नियमांनुसार लागू असलेले जात वैधता प्रमाणपत्र (नसल्यास वैध पावती किंवा अर्ज केल्याचा पुरावा).
- नॉन-क्रिमीलेयर प्रमाणपत्र (Non-Creamy Layer – NCL): एसबीसी (SBC), एनटी (NT-B, NT-C, NT-D), विमुक्त जाती (VJ-A), ओबीसी (OBC) आणि एसईबीसी (SEBC) प्रवर्गातील उमेदवारांसाठी चालू आर्थिक वर्षातील किंवा नियमानुसार वैध असणारे नॉन-क्रिमीलेयर प्रमाणपत्र.
- आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS): खुला प्रवर्गातील EWS आरक्षणाचा लाभ घेऊ इच्छिणाऱ्या उमेदवारांसाठी विहित नमुन्यातील वैध EWS पात्रता प्रमाणपत्र.
५. अधिवास व इतर विशेष कागदपत्रे (Domicile & Special Certificates)
- अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile Certificate): महाराष्ट्राचे अधिवास प्रमाणपत्र (किंवा जन्म दाखला ज्यावर महाराष्ट्रात जन्म असल्याचे नमूद आहे).
- दिव्यांग प्रमाणपत्र (Physically Handicapped): लागू असल्यास, शासनाच्या अधिकृत वैद्यकीय मंडळाचे युनिक डिसॅबिलिटी आयडी (UDID) किंवा दिव्यांग प्रमाणपत्र.
- माजी सैनिक प्रमाणपत्र: लागू असल्यास, सैन्यातून सेवामुक्त झाल्याचे डिस्चार्ज बुक व ओळखपत्र.
- अनाथांचे प्रमाणपत्र / प्रकल्पग्रस्त / भूकंपग्रस्त / खेळाडू आरक्षण: संबंधित प्राधिकाऱ्याने दिलेले अधिकृत व वैध प्रमाणपत्र (लागू असल्यास).
- अद्ययावत पासपोर्ट साईज फोटो: ऑनलाइन अर्ज करताना व परीक्षेच्या वेळी वापरलेला अलीकडील रंगीत पासपोर्ट आकाराचा फोटो (साधारण ३ ते ५ प्रती).
६. अर्ज केल्यानंतर जतन करावयाचे दस्तऐवज (Application Records)
- ऑनलाइन अर्ज (Application Print): भरलेल्या ऑनलाईन अर्जाची पूर्ण प्रत (Printout).
- फी पावती (Fee Receipt): परीक्षा शुल्क भरल्याची ई-पावती (E-Receipt).
- प्रवेशपत्र (Hall Ticket): लेखी परीक्षा आणि कागदपत्र पडताळणीच्या वेळी प्रवेशपत्र व त्यावरील हजेरीची प्रत.
टीप: कागदपत्र पडताळणीच्या वेळी वरील सर्व मूळ प्रमाणपत्रांसोबतच त्यांच्या किमान दोन स्वाक्षांकित छायाप्रती (Xerox copies) सोबत ठेवाव्यात. तसेच कागदपत्रांवरील नाव आणि तुमच्या शाळा सोडल्याच्या दाखल्यावरील नाव एकसारखे असावे, नावात तफावत असल्यास राजपत्रित (Gazette) प्रतिज्ञापत्र सोबत ठेवावे लागते.