महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील मुलींचे शिक्षण आणि आरोग्य सुधारण्यासाठी तसेच स्त्री भ्रूणहत्या रोखण्यासाठी ‘माझी कन्या भाग्यश्री’ ही अत्यंत महत्त्वाची योजना सुरू केली आहे. १ एप्रिल २०१६ नंतर जन्मलेल्या मुलींसाठी ही योजना लागू असून, या माध्यमातून मुलीच्या नावे मोठी रक्कम जमा केली जाते, जी तिच्या १८ व्या वर्षी १ लाख रुपयांच्या आसपास होते.
१. योजनेचे मुख्य स्वरूप काय आहे?
या योजनेअंतर्गत, राज्य सरकार मुलीच्या जन्मानंतर तिच्या नावे बँकेत ठराविक रक्कम जमा करते. ही रक्कम व्याजासह वाढते आणि मुलगी १८ वर्षांची झाल्यावर तिला ती रक्कम काढता येते.
- एका मुलीवर कुटुंब नियोजन केल्यास: जर पालकांनी एका मुलीच्या जन्मानंतर कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया केली, तर मुलीच्या नावे ५०,००० रुपये जमा केले जातात.
- दोन मुलींवर कुटुंब नियोजन केल्यास: जर दोन मुलींच्या जन्मानंतर शस्त्रक्रिया केली, तर प्रत्येक मुलीच्या नावे २५,००० – २५,००० रुपये जमा केले जातात.
टीप: ही मूळ रक्कम आणि त्यावरील व्याज मिळून, मुलगी १८ वर्षांची होईपर्यंत ही रक्कम साधारण १ लाख रुपयांपर्यंत पोहोचते.
२. योजनेसाठी पात्रता निकष
- अर्जदार हा महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा.
- मुलगी १ एप्रिल २०१६ नंतर जन्मलेली असावी.
- योजनेचा लाभ घेण्यासाठी पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ७.५० लाख रुपयांपर्यंत असावे (यापूर्वी ही मर्यादा कमी होती, जी आता वाढवण्यात आली आहे).
- मुलीच्या जन्मानंतर पालकांनी कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया करणे अनिवार्य आहे.
३. लाभाचे टप्पे (व्याज मिळण्याची पद्धत)
- मुलगी ६ वर्षांची झाल्यावर पहिल्या टप्प्यातील व्याज मिळते.
- मुलगी १२ वर्षांची झाल्यावर दुसऱ्या टप्प्यातील व्याज मिळते.
- मुलगी १८ वर्षांची झाल्यावर तिला संपूर्ण मुद्दल आणि उरलेले व्याज मिळते.
महत्त्वाची अट: मुलीचे शिक्षण सुरू असणे आणि तिचे लग्न १८ वर्षांआधी न होणे या अटी पूर्ण केल्यावरच १८ व्या वर्षी पूर्ण रक्कम मिळते.
४. आवश्यक कागदपत्रे
- मुलीचा जन्म दाखला.
- पालकांचे आधार कार्ड.
- उत्पन्नाचा दाखला (तहसीलदारांचा).
- रहिवासी दाखला (डोमिसाइल).
- बँक पासबुक (मुलीचे किंवा आईसोबतचे जॉइंट अकाउंट).
- कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया केल्याचे प्रमाणपत्र.
- मोबाईल नंबर आणि पासपोर्ट साईज फोटो.
५. अर्ज कसा करावा?
- तुमच्या गावातील अंगणवाडी सेविका, ग्रामपंचायत किंवा नगरपालिकेशी संपर्क साधा.
- महिला व बालविकास विभागाच्या कार्यालयातून योजनेचा फॉर्म घ्या.
- सर्व आवश्यक कागदपत्रे जोडून फॉर्म संबंधित कार्यालयात जमा करा.
- बँकेत मुलीच्या नावे खाते उघडण्यासाठी आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करा.
निष्कर्ष
‘माझी कन्या भाग्यश्री’ योजना ही केवळ आर्थिक मदत नसून मुलींना स्वतःच्या पायावर उभे करण्यासाठी सरकारचा एक भक्कम आधार आहे. १ लाख रुपयांच्या या मदतीमुळे मुलींच्या उच्च शिक्षणाचा मार्ग सुकर होऊ शकतो. जर तुमच्या कुटुंबात किंवा ओळखीमध्ये १ एप्रिल २०१६ नंतर जन्मलेली मुलगी असेल, तर या योजनेचा लाभ नक्की घ्या.