महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने (MSRTC) एसटी प्रवाशांसाठी, विशेषतः सवलत धारकांसाठी एक महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. आता एसटी बसमध्ये सवलतीच्या दरात प्रवास करण्यासाठी ‘नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड’ (NCMC) अनिवार्य करण्यात आले आहे. परिवहन मंत्री आणि एसटी महामंडळाचे अध्यक्ष प्रताप सरनाईक यांनी ही घोषणा केली असून, पारदर्शकता आणण्यासाठी हा डिजिटल बदल करण्यात आला आहे.
NCMC स्मार्ट कार्ड म्हणजे काय?
नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड (NCMC) हे केंद्र सरकारचे ‘वन नेशन, वन कार्ड’ या धोरणांतर्गत असलेले एक प्रीपेड स्मार्ट कार्ड आहे. हे कार्ड केवळ एसटी प्रवासासाठीच नाही, तर देशभरातील मेट्रो, रेल्वे आणि बेस्ट बसेसमध्येही वापरता येईल.
कोणासाठी हे कार्ड बंधनकारक आहे?
ज्या प्रवाशांना एसटी बस प्रवासात सवलत मिळते, त्यांच्यासाठी हे कार्ड अनिवार्य असेल. यामध्ये प्रामुख्याने खालील घटकांचा समावेश आहे:
- महिला: ‘महिला सन्मान योजने’ अंतर्गत ५०% सवलतीसाठी.
- ज्येष्ठ नागरिक: अमृत ज्येष्ठ नागरिक (७५ वर्षांवरील मोफत प्रवास) आणि सर्वसाधारण ज्येष्ठ नागरिक.
- विद्यार्थी: शालेय आणि तांत्रिक शिक्षण घेणारे विद्यार्थी (सरल क्रमांकाशी जोडलेले).
- दिव्यांग व्यक्ती: UDID क्रमांकाशी संलग्न असलेले कार्ड.
- पत्रकार व पुरस्कारार्थी: अधिस्वीकृतीधारक पत्रकार आणि राज्यस्तरीय पुरस्कार विजेते.
कार्डची किंमत आणि रिचार्ज सुविधा
महामंडळाने प्रवाशांच्या सोयीसाठी कार्डचे दर आणि रिचार्जची प्रक्रिया सुलभ ठेवली आहे:
| तपशील | माहिती |
| नवीन कार्डची किंमत | १९९ रुपये (GST सह) |
| जुने कार्ड बदलून नवीन दर | १४९ रुपये (जुने स्मार्ट कार्ड जमा केल्यास) |
| किमान बॅलन्स (Wallet) | १०० रुपये अनिवार्य |
| रिचार्ज पर्याय | ५० रुपयांच्या पटीत (ETIM मशीन, वेबसाईट, मोबाईल अॅप) |
NCMC कार्डचे मुख्य फायदे
- १. कॅशलेस प्रवास: सुट्या पैशांची कटकट मिटणार. कंडक्टरला पैसे देण्याऐवजी फक्त कार्ड टॅप करून तिकीट काढता येईल.
- २. पारदर्शकता: सरकारी सवलतींचा गैरवापर थांबेल आणि सवलतीची अचूक नोंद होईल.
- ३. बहुउद्देशीय वापर: हे कार्ड मुंबई-पुणे मेट्रो, बेस्ट बस आणि इतर शहरांतील सार्वजनिक वाहतुकीसाठी देखील वापरता येईल.
- ४. सुरक्षितता: खिशात रोख रक्कम ठेवण्याची गरज नाही. कार्ड हरवल्यास ते ब्लॉक करण्याची सुविधाही उपलब्ध होऊ शकते.
कार्ड कोठे आणि कसे मिळेल?
हे कार्ड मिळवण्यासाठी प्रवाशांना एसटीच्या अधिकृत आगारांमध्ये (Depots) नोंदणी करावी लागेल. महामंडळाने ३,००० हून अधिक अधिकृत एजंटची नेमणूक केली आहे. नोंदणीसाठी आधार कार्ड किंवा संबंधित सवलतीचे ओळखपत्र (उदा. सरल क्रमांक, UDID) आवश्यक असेल.
महत्त्वाची टीप: आता केवळ आधार कार्ड दाखवून सवलत मिळवण्याचे दिवस संपले आहेत. आगामी काळात डिजिटल कार्ड नसेल तर प्रवाशांना पूर्ण तिकीट दर भरावा लागू शकतो. नक्कीच, एसटीच्या NCMC स्मार्ट कार्ड नोंदणीसाठी लागणारी आवश्यक कागदपत्रे आणि प्रक्रिया खालीलप्रमाणे आहे:
१. आवश्यक कागदपत्रांची यादी (List of Documents)
तुमच्या सवलतीच्या प्रवर्गानुसार तुम्हाला खालील कागदपत्रे सोबत ठेवावी लागतील:
- सर्व सामान्य कागदपत्रे:
- आधार कार्ड (मोबाईल नंबर लिंक असल्यास उत्तम).
- पासपोर्ट आकाराचा फोटो.
- रजिस्टर मोबाईल नंबर (ज्यावर OTP येईल).
- विशिष्ट सवलतींसाठी अतिरिक्त कागदपत्रे:
- महिलांसाठी: केवळ आधार कार्ड (वय आणि पत्त्याचा पुरावा म्हणून).
- ज्येष्ठ नागरिकांसाठी (६५ ते ७५ वर्षे): आधार कार्ड किंवा निवडणूक ओळखपत्र.
- ७५ वर्षांवरील (अमृत ज्येष्ठ नागरिक): वयाचा अधिकृत पुरावा (आधार कार्ड अनिवार्य).
- विद्यार्थ्यांसाठी: शाळेचे बोनाफाईड सर्टिफिकेट आणि ‘सरल’ (SARAL) आयडी.
- दिव्यांग व्यक्तींसाठी: UDID कार्ड (अपंगत्व प्रमाणपत्र).
२. नोंदणी प्रक्रिया (How to Apply)
तुम्ही खालील दोन प्रकारे कार्डसाठी नोंदणी करू शकता:
अ) एसटी आगार (ST Depot) किंवा बस स्थानकावर:
- १. तुमच्या जवळच्या एसटी बस स्थानकावरील ‘स्मार्ट कार्ड नोंदणी केंद्रावर’ जा.
- २. तेथे उपलब्ध असलेला अर्ज भरा आणि वरील कागदपत्रांच्या झेरॉक्स प्रती जोडा.
- ३. केंद्रावरील कर्मचारी तुमचा फोटो आणि हाताच्या ठशांचे (Biometric) प्रमाणीकरण करतील.
- ४. ठराविक शुल्क भरल्यानंतर तुम्हाला नोंदणीची पावती मिळेल आणि काही दिवसांत कार्ड प्राप्त होईल.
ब) अधिकृत एजंट किंवा केंद्राद्वारे:
एसटी महामंडळाने शहरात आणि ग्रामीण भागात अनेक अधिकृत एजंट (उदा. महा-ई-सेवा केंद्र किंवा सीएससी सेंटर) नेमले आहेत, तेथेही ही प्रक्रिया पूर्ण करता येईल.