सरकारी योजनांचा लाभ घेताना अनेकदा लाभार्थ्यांच्या खात्यात पैसे जमा होण्याऐवजी स्टेटस “Pending” किंवा “Under Process” असे दिसते. अनेक महिने वाट पाहूनही पैसे न मिळाल्याने संताप आणि गोंधळ निर्माण होणे स्वाभाविक आहे. पण हा पैसा नेमका कुठे आणि का अडकतो? याची तांत्रिक आणि प्रशासकीय कारणे समजून घेतल्यास आपल्याला त्यावर वेळीच उपाय करता येईल.
सरकारी पैसा ‘Pending’ राहण्याची प्रमुख कारणे
- १. आधार सीडिंग आणि NPCI मॅपिंगचा अभाव
आजकल सर्व सरकारी योजनांचे पैसे DBT (Direct Benefit Transfer) द्वारे पाठवले जातात. त्यासाठी तुमचे बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असणे (Seeding) आणि ते NPCI (National Payments Corporation of India) सर्व्हरवर मॅप असणे अनिवार्य आहे. जर तुमचे खाते आधारशी जोडलेले नसेल, तर सरकारकडून पैसे सुटूनही ते तुमच्यापर्यंत पोहोचत नाहीत.
- २. बँक खात्यातील त्रुटी (e-KYC)
जर तुमच्या बँक खात्याचे e-KYC अपडेट नसेल किंवा खाते दीर्घकाळ वापराविना ‘Inoperative’ (बंद) झाले असेल, तर व्यवहार नाकारला जातो. अनेकदा बँक विलीनीकरणामुळे (उदा. विजया बँक आणि देना बँक यांचे बँक ऑफ बडोदामध्ये विलीनीकरण) जुने IFSC Code बदलले आहेत, ते अपडेट नसल्यासही पैसे अडकतात.
- ३. डेटा जुळणीत तफावत (Mismatch)
तुमच्या आधार कार्डावरील नाव, बँकेतील नाव आणि सरकारी अर्जातील नाव यात स्पेलिंगची थोडीही चूक असेल, तर सिस्टम तो डेटा रिजेक्ट करते. जन्म तारीख किंवा पत्त्यातील तफावत देखील पेन्डिंग स्टेटसचे कारण ठरू शकते.
- ४. निधीची कमतरता किंवा बजेट वाटप
कधीकधी तांत्रिक कारण नसून प्रशासकीय कारण असते. सरकारकडून संबंधित विभागाला (Department) निधी उशिरा प्राप्त झाला किंवा त्या आर्थिक वर्षाचा कोटा संपला असेल, तर लाभार्थ्यांचे पेमेंट ‘Waiting for Approval’ मोडवर राहते.
- ५. अपूर्ण पडताळणी (Verification)
काही योजनांमध्ये (उदा. पीएम किसान किंवा घरकुल योजना) हप्ता जमा होण्यापूर्वी स्थानिक पातळीवर (तलाठी, ग्रामसेवक किंवा कृषी सहाय्यक) पडताळणी होणे आवश्यक असते. जोपर्यंत हे अधिकारी ऑनलाइन प्रणालीवर ‘Ok’ शेरा देत नाहीत, तोपर्यंत स्टेटस पेन्डिंग राहते.
पैसे अडकले असल्यास काय करावे? (उपाययोजना)
जर तुमचाही पैसा पेन्डिंग असेल, तर खालील पावले उचला:
| पाऊल | काय करावे? |
| १. बँक भेट | बँकेत जाऊन आपले खाते Aadhar Seeded आहे का आणि NPCI Mapping सक्रिय आहे का याची खात्री करा. |
| २. स्टेटस चेक | संबंधित योजनेच्या अधिकृत वेबसाईटवर जाऊन ‘Beneficiary Status’ तपासा. तिथे ‘Reason of Rejection’ दिलेले असते. |
| ३. e-KYC पूर्ण करा | जवळच्या सीएससी (CSC) केंद्रावर जाऊन बायोमेट्रिक किंवा ओटीपी द्वारे ई-केवायसी अपडेट करा. |
| ४. तक्रार निवारण | प्रत्येक योजनेचा एक हेल्पलाईन क्रमांक किंवा ‘Grievance’ विभाग असतो, तिथे तक्रार नोंदवा. |
महत्त्वाची टीप: सरकारी योजनांचे पैसे सुरक्षितपणे मिळवण्यासाठी तुमचे बँक खाते चालू ठेवणे आणि त्याला मोबाईल नंबर लिंक असणे अत्यंत आवश्यक आहे.