केंद्र सरकारद्वारे महिलांच्या आरोग्यासाठी आणि सक्षमीकरणासाठी अनेक महत्त्वाच्या योजना राबवल्या जातात. त्यापैकीच एक अत्यंत लोकप्रिय योजना म्हणजे ‘प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना’ (PMMVY). या योजनेच्या दुसऱ्या टप्प्यात (2.0) आता सरकारकडून मातांना ₹११,००० पर्यंतची मदत दिली जात आहे. विशेषतः दुसऱ्या अपत्यावेळी मुलगी झाल्यास ₹६,००० चा हप्ता थेट बँक खात्यात जमा होतो.
काय आहे ही योजना?
गर्भवती महिला आणि स्तनदा मातांच्या आरोग्यात सुधारणा व्हावी आणि प्रसूतीदरम्यान होणाऱ्या वेतनाच्या नुकसानीची काही प्रमाणात भरपाई व्हावी, या उद्देशाने ही योजना सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेचा लाभ दोन टप्प्यांत मिळतो:
- पहिल्या अपत्यासाठी: एकूण ₹५,००० ची मदत (दोन हप्त्यांत).
- दुसऱ्या अपत्यासाठी (मुलगी असल्यास): थेट ₹६,००० चा एकरकमी हप्ता.
लाभाचे स्वरूप आणि हप्ते
योजनेचे पैसे थेट लाभार्थ्याच्या आधार लिंक असलेल्या बँक खात्यात (DBT द्वारे) जमा केले जातात.
१. पहिल्या बाळाच्या वेळी (₹५,०००):
- पहिला हप्ता (₹३,०००): गर्भधारणेची नोंदणी केल्यानंतर आणि किमान एकदा प्रसवपूर्व तपासणी (ANC) पूर्ण झाल्यावर.
- दुसरा हप्ता (₹२,०००): बाळाच्या जन्मानंतर, जन्म नोंदणी आणि बाळाचे पहिले लसीकरण चक्र (BCG, OPV, DPT इ.) पूर्ण झाल्यावर.
२. दुसऱ्या बाळाच्या वेळी (₹६,०००):
- जर दुसरे अपत्य मुलगी असेल, तर सरकार महिला जन्माचे स्वागत करण्यासाठी आणि लिंग गुणोत्तर सुधारण्यासाठी ₹६,००० ची मदत एकाच हप्त्यात देते.
पात्रता निकष (Eligibility)
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- महिला भारतीय नागरिक असावी.
- गर्भवती महिलेचे वय किमान १९ वर्षे असावे.
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ८ लाख रुपयांपेक्षा कमी असावे.
- ज्या महिलांकडे बीपीएल (BPL) रेशन कार्ड, ई-श्रम कार्ड, मनरेगा जॉब कार्ड आहे किंवा ज्या दिव्यांग आहेत, त्या या योजनेसाठी पात्र आहेत.
- सरकारी नोकरीत असलेल्या महिलांना या योजनेचा लाभ घेता येत नाही.
आवश्यक कागदपत्रे
अर्ज करण्यासाठी खालील कागदपत्रे जवळ ठेवा:
- आधार कार्ड (महिला आणि पतीचे).
- बँक पासबुक (आधार लिंक असलेले).
- ममता कार्ड किंवा आरसीएच (RCH) कार्ड.
- लसीकरणाचे कार्ड.
- दुसऱ्या अपत्याच्या बाबतीत मुलीचा जन्म दाखला.
अर्ज कसा करायचा? (How to Apply)
तुम्ही या योजनेसाठी दोन प्रकारे अर्ज करू शकता:
- ऑफलाईन पद्धत: आपल्या जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात किंवा शासकीय रुग्णालयात जाऊन विहित नमुन्यातील अर्ज भरून द्यावा.
- ऑनलाईन पद्धत: योजनेच्या अधिकृत संकेतस्थळावर pmmvy.wcd.gov.in जाऊन ‘Citizen Login’ वरून स्वतः अर्ज भरता येतो. तसेच ‘PMMVY App’ द्वारेही नोंदणी शक्य आहे.
महत्त्वाची टीप: गर्भधारणेपासून किंवा बाळाच्या जन्मापासून २७० दिवसांच्या आत या योजनेसाठी नोंदणी करणे आवश्यक आहे.
तुम्ही तुमचा अर्ज ऑनलाईन किंवा ऑफलाईन अशा दोन्ही पद्धतीने करू शकता. खालील स्टेप्स फॉलो करा:
१. ऑनलाईन अर्ज कसा करावा? (स्टेप-बाय-स्टेप)
जर तुम्हाला स्वतःच्या मोबाईलवरून अर्ज करायचा असेल, तर खालील प्रक्रिया करा:
- वेबसाइटला भेट द्या: सर्वप्रथम PMMVY या अधिकृत पोर्टलवर जा.
- Citizen Login: होमपेजवर ‘Citizen Login’ पर्यायावर क्लिक करा. तुमचा मोबाईल नंबर टाकून OTP द्वारे लॉग इन करा.
- New Registration: लॉग इन झाल्यावर ‘Data Entry’ टॅबमध्ये जाऊन ‘Beneficiary Registration’ वर क्लिक करा.
- माहिती भरा: अर्जामध्ये विचारलेली सर्व माहिती (नाव, आधार क्रमांक, पत्ता, आणि बँक खात्याचा तपशील) अचूक भरा.
- दस्तऐवज अपलोड करा: आवश्यक कागदपत्रे (उदा. आधार कार्ड, आरसीएच कार्ड/ममता कार्ड) स्कॅन करून अपलोड करा.
- सबमिट करा: सर्व माहिती तपासून अर्ज सबमिट करा. तुम्हाला एक ‘Application ID’ मिळेल, तो जतन करून ठेवा.
२. ऑफलाईन अर्ज कसा करावा?
जर तुम्हाला ऑनलाईन अर्ज करणे कठीण वाटत असेल, तर ही सर्वात सोपी पद्धत आहे:
- तुमच्या गावातील किंवा प्रभागातील अंगणवाडी सेविका किंवा आशा वर्कर (ASHA) यांच्याशी संपर्क साधा.
- त्यांच्याकडून ‘Form 1-A’ (पहिल्या हप्त्यासाठी) किंवा ‘Form 1-C’ (दुसऱ्या हप्त्यासाठी) घ्या.
- फॉर्म भरून सोबत आधार कार्ड, बँक पासबुकची झेरॉक्स आणि आरसीएच कार्डची प्रत जोडून त्यांच्याकडे जमा करा.
३. तुमची पात्रता तपासा (महत्वाचे मुद्दे)
अर्ज करण्यापूर्वी तुम्ही खालीलपैकी एका गटात मोडता का हे तपासा:
- तुमचे वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ८ लाख रुपयांपेक्षा कमी आहे का?
- तुमच्याकडे ई-श्रम कार्ड (E-Shram Card) किंवा बीपीएल (BPL) रेशन कार्ड आहे का?
- तुम्ही मनरेगा (MGNREGA) जॉब कार्डधारक आहात का?
- तुम्ही दिव्यांग (PWBD) श्रेणीत येता का?
टीप: वरीलपैकी कोणतेही एक निकष पूर्ण करत असल्यास तुम्ही या ₹६,००० च्या लाभासाठी पात्र आहात.