प्रधानमंत्री मुद्रा योजना (PMMY) छोटे व सूक्ष्म उद्योगांना पैसे मिळवून देण्यासाठी केली गेलेली महत्त्वाची योजना आहे. बजेट 2024-25 मध्ये झालेल्या बदलानुसार मुद्रा कर्जाची मर्यादा ₹10 लाखापासून वाढवून ₹20,00,000 करण्यात आली — आणि त्यासाठी नवीन “तरुण प्लस (Tarun Plus)” श्रेणीची घोषणा करण्यात आली आहे. ही बदल राष्ट्रव्यापी लघु उद्यमांना विस्ताराला मदत करण्यासाठी आहे.
मुद्रा योजना — कोणत्या कॅटेगरीज आहेत (सॉम्प्रत)
- शिशु (Shishu): ₹50,000 पर्यंत.
- किशोर (Kishore): ₹50,000 ते ₹5,00,000.
- तरुण (Tarun): ₹5,00,000 ते ₹10,00,000.
- तरुण प्लस (Tarun Plus): ₹10,00,000 ते ₹20,00,000 — जो उद्योजकांनी आधीचे तरुण कर्ज घेतलेले आणि यशस्वीरित्या परत केलेले आहेत त्यांच्यासाठी उपलब्ध आहे.
का ‘सर्वात स्वस्त’ म्हणता येईल? (मुख्य बाबी)
- संपार्श्विक नसणे (Collateral): पारंपरिक बँक केलेल्या अटींपेक्षा PMMY मध्ये सहसा छोटे कर्ज (विशेषतः ₹10 लाखपर्यंत) साठी संपार्श्विक security लागत नाही — त्यामुळे सुरुवातीच्या टप्यातील उद्योजकांना सहज कर्ज मिळते. (विशेष प्रक्रिया व बँकानुसार बदल शक्य.)
- क्रेडिट हमी (CGFMU): मुद्रा कर्जांसाठी क्रेडिट गॅरंटीनुसार कव्हरेज दिली जाते ज्यामुळे बँका जोखीम कमी समजून कर्ज देतात.
- स्पर्धात्मक व्याजदर — आणि विविध बँक/एफआय/एनबीएफसी पर्याय: व्याजदर संस्थेवर अवलंबून असतात; परंतु सरकारी पाठबळ आणि गॅरंटीमुळे कर्ज देण्याची प्रक्रिया सुलभ व स्वस्त होते.
पात्रता (सामान्य)
- नॉन-कॉर्पोरेट, नॉन-फॅर्मिल व्यवसाय — लघु व सूक्ष्म उद्योग, व्यापार, सेवा किंवा उत्पादन क्षेत्रातील व्यवसाय.
- व्यवसायाची आधारभूत माहिती व काही वेळेस मागील कर्ज परतफेड ची नोंद आवश्यक (विशेषतः उच्च मर्यादेसाठी). (काही वृत्तांनुसार ₹20 लाख पर्यंत अर्जांसाठी अतिरिक्त कागदपत्रांची आवश्यकता असू शकते — बँक/नियमांनुसार.)
आवश्यक कागदपत्रे (साधारण)
- आधार कार्ड किंवा कोणतीही ओळखपत्र (PAN कागद / Voter ID / Driving Licence)
- व्यवसायाचा पत्ता (बिल/भाडे करार/व्यवसायातील दस्तऐवज)
- बँक खाते पासबुक / पासपोर्ट साईझ फोटो
- व्यवसायाशी संबंधित कागद (जर उपलब्द असेल तर GST / Udyam (MSME) नोंदणी / आधीचे बँक स्टेटमेंट)
- टीप: मोठ्या कर्जांसाठी (विशेषतः ₹10–20 लाख) आयकर रिटर्न/अजून कागदपत्रे मागितली जाऊ शकतात — बँकानुसार फरक आहे.
2026 — पूर्ण ऑनलाईन अर्ज कसा कराल (स्टेप-बाय-स्टेप)
- Mudra ची अधिकृत वेबसाईट / Udyamimitra वापरा: MUDRA ची अधिकृत माहिती आणि लिंक्स mudra.org.in वर आहेत; अनेक वेळा अर्ज/दाखल करण्यासाठी Udyamimitra/PSBLoansIn59Minutes सारख्या डिजिटल पोर्टलचे मार्गदर्शन दिले जाते.
- PSB Loans in 59 Minutes / बैंकच्या ऑनलाइन पोर्टलवर जा: काही सार्वजनिक बँका आणि सरकारी पोर्टल्स मधून डिजिटल अर्ज करा; यातून डिजिटल सत्यापन व जलद अॅप्रूव्हलची सुविधा मिळते. (PSBLoans in 59 Minutes हे एक लोकप्रिय पथ आहे.)
- ऑनलाईन फॉर्म भरताना: वय, व्यवसायाचे स्वरूप, आवश्यक रक्कम (शिशु/किशोर/तरुण/तरुण प्लस), व्यवसायाचे उत्पन्न अंदाज, कागदपत्रे अपलोड करा.
- डिजिटल KYC आणि बँकेचे व्हिडीओ/ऑनलाईन सत्यापन: बँका/एफआय/एनबीएफसी काहीवेळा डिजिटल KYC/व्हिडीओ कॉलद्वारे व्यक्ति आणि व्यवसाय सत्यापित करतात.
- डिजिटल मंजूरी आणि अटी — नंतर डिजिटल संचेवर कर्ज वितरण: मंजूरी नंतर कर्ज खाते क्रेडिट केले जाते; repayment schedule व ROI साठी बँकेच्या डॉक्युमेंट्स पहा.
महत्त्वाच्या टीपा (यशस्वी अर्जासाठी)
- अर्ज करण्यापूर्वी व्यवसायाचा छोटा व्यवसाय-प्रस्ताव (business plan) तयार ठेवा — रक्कम किती मागतो, कशी वापरेल, परतफेड कशी कराल.
- Udyam/MSME नोंदणी असल्यास ते अपलोड करा — बऱ्याच वेळा फायदेशीर.
- बँकेशी संवाद ठेवा — कारण व्याजदर व कागदपत्रांची आवश्यकता संस्था-वार वेगळी असते.
निष्कर्ष
प्रधानमंत्री मुद्रा योजना आता ₹20,00,000 पर्यंत विस्तारित झाल्याने अधिक विस्तारक्षम उद्यमांना मदत होणार आहे. लहान उद्योगांना संपार्श्विक न मागता (नियमानुसार) कर्ज मिळणे, गॅरंटी कव्हर आणि ऑनलाईन अर्ज प्रक्रियेमुळे ही योजना अत्यंत उपयुक्त व स्पर्धात्मक बनली आहे. तरीही अंतिम अटी, व्याजदर आणि कागदपत्रे बँक/प्रतिष्ठानानुसार बदलू शकतात — म्हणून अर्जापूर्वी अधिकृत Mudra वेबसाइट किंवा तुमच्या इच्छित बँकेची अधिकृत साइट तपासणे आवश्यक आहे.