तुमचा मोबाईल नंबर बदलला की फक्त सिम कार्ड बदलत नाही, तर सरकारी योजनांशी असलेला तुमचा ‘डिजिटल दुवा’ सुद्धा बदलतो. आजच्या काळात जवळपास सर्वच सरकारी योजना आधार कार्ड (Aadhaar) आणि Direct Benefit Transfer (DBT) द्वारे राबवल्या जातात. त्यामुळे मोबाईल नंबर बदलल्यास त्याचे काही गंभीर परिणाम होऊ शकतात. या लेखात आपण मोबाईल नंबर बदलल्याचा सरकारी योजनांवर काय परिणाम होतो आणि तो कसा सुधारावा, हे सविस्तर पाहणार आहोत.
मोबाईल नंबर बदलल्याचा मुख्य परिणाम
१. आधार आधारित OTP सेवा बंद होणे
बहुतेक सरकारी योजनांचे अर्ज भरण्यासाठी किंवा ई-केवायसी (e-KYC) करण्यासाठी आधारवर येणारा OTP आवश्यक असतो. जर तुम्ही आधारला जुना नंबर लिंक ठेवला असेल, तर तुम्हाला लॉगिन करता येणार नाही किंवा नवीन योजनांचा लाभ घेता येणार नाही.
२. मानधनाचे मेसेज न मिळणे (DBT Alerts)
‘लाडकी बहीण योजना’, ‘पीएम किसान (PM-Kisan)’ किंवा ‘विद्यार्थी शिष्यवृत्ती (MahaDBT)’ यांचे पैसे खात्यात जमा झाले की नाही, याचे SMS तुमच्या नोंदणीकृत नंबरवर येतात. नंबर बदलल्यास तुम्हाला पैशांच्या व्यवहारांची माहिती मिळणार नाही.
३. बँक आणि आधार लिंकिंगमध्ये अडथळा
तुमच्या बँक खात्याला आणि आधारला एकच मोबाईल नंबर असणे ‘केवायसी’ पूर्ण करण्यासाठी महत्त्वाचे असते. नंबर बदलल्यास बँकिंग व्यवहार आणि अनुदाने (Subsidy) मिळण्यात तांत्रिक अडचणी येऊ शकतात.
४. रेशन कार्ड आणि इतर सेवा
सध्या रेशन कार्डाशी मोबाईल नंबर लिंक असणे अनिवार्य झाले आहे. धान्य उचलल्याचा मेसेज किंवा ई-केवायसीसाठी जुना नंबर अडथळा ठरू शकतो.
विविध योजनांवर होणारा परिणाम (तक्ता)
| योजना | परिणाम | उपाय |
| लाडकी बहीण योजना | अर्जाची स्थिती तपासता येत नाही, मेसेज येत नाहीत. | अंगणवाडी सेविका किंवा अधिकृत केंद्रातून नंबर अपडेट करा. |
| PM-Kisan | हप्ते जमा झाल्याचा SMS मिळत नाही, e-KYC करता येत नाही. | PM-Kisan पोर्टलवर जाऊन किंवा CSC केंद्रात नंबर बदला. |
| MahaDBT (शिष्यवृत्ती) | प्रोफाइल लॉगिन होत नाही, अर्जातील त्रुटी समजत नाहीत. | प्रोफाइलमध्ये जाऊन ‘Update Mobile Number’ पर्याय निवडा. |
| रेशन कार्ड | धान्य मिळाल्याचा मेसेज येत नाही. | रेशन दुकानदाराकडे जाऊन मोबाईल नंबर अपडेट करून घ्या. |
नंबर बदलल्यावर ‘या’ गोष्टी त्वरित करा
- १. आधार कार्ड अपडेट करा: सर्वात आधी जवळच्या ‘आधार केंद्रावर’ (Aadhaar Seva Kendra) जाऊन तुमचा नवीन मोबाईल नंबर अपडेट करा. हे सर्वात महत्त्वाचे पाऊल आहे.
- २. बँक खात्याशी लिंक करा: तुमच्या बँकेत जाऊन नवीन नंबर अपडेट करा, जेणेकरून DBT द्वारे मिळणारे पैसे सुरक्षित राहतील.
- ३. सरकारी पोर्टल्सवर अपडेट: तुम्ही ज्या योजनेचे लाभार्थी आहात (उदा. ई-श्रम, पीएम किसान), त्या पोर्टलवर जाऊन प्रोफाईल अपडेट करा.
महत्त्वाची टीप: मोबाईल नंबर बदलल्यानंतर तो नवीन नंबर आधारशी लिंक व्हायला साधारण ७ ते १५ दिवस लागू शकतात.
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
- १. आधार कार्डला नवीन मोबाईल नंबर लिंक करण्यासाठी किती खर्च येतो?
- आधार केंद्रावर मोबाईल नंबर अपडेट करण्यासाठी साधारण ५० रुपये ते १०० रुपये शुल्क आकारले जाते. हे शुल्क सरकारी नियमांनुसार बायोमेट्रिक अपडेटसाठी असते.
- २. मोबाईल नंबर अपडेट न केल्यास माझे सरकारी पैसे येणे बंद होईल का?
- नाही, पैसे येणे पूर्णपणे बंद होत नाही, परंतु बँकेकडून मिळणारे अलर्ट्स आणि योजनेची e-KYC प्रक्रिया थांबते. जर e-KYC वेळेवर पूर्ण झाली नाही, तर पुढील हप्ते थांबण्याची शक्यता असते.
- ३. मी घरी बसून आधार कार्डाचा मोबाईल नंबर बदलू शकतो का?
- नाही. सुरक्षिततेच्या कारणास्तव, मोबाईल नंबर बदलण्यासाठी तुम्हाला प्रत्यक्ष आधार केंद्रावर (Aadhaar Seva Kendra) जावे लागते किंवा पोस्टमनच्या मदतीने ‘Doorstep Service’ वापरावी लागते. हे काम ऑनलाइन पूर्णपणे करता येत नाही.
- ४. बँक खात्याला आणि आधारला वेगवेगळे नंबर असतील तर चालतील का?
- तांत्रिकदृष्ट्या चालू शकते, परंतु सर्व सरकारी लाभांसाठी एकच नंबर असणे सर्वात सोयीचे असते. यामुळे ‘DBT’ (थेट लाभ हस्तांतरण) प्रक्रियेत कोणतीही अडचण येत नाही.
- ५. नवीन नंबर लिंक व्हायला किती दिवस लागतात?
- एकदा तुम्ही आधार केंद्रावर विनंती दिल्यानंतर, तुमचा नवीन नंबर अपडेट होण्यासाठी साधारणपणे ४८ तास ते १५ दिवस लागू शकतात. अपडेट झाल्यावर तुम्हाला आधारकडून कन्फर्मेशन मेसेज येतो.